Batı Azerbaycanlılar, tarihi olarak günümüz Ermenistan topraklarında yaşamış olan Azerbaycan Türklerini ifade eder. Osmanlı İmparatorluğu ile Safevîler arasında kalan bu bölge, tarih boyunca Türklerin yoğun olarak yerleştiği yerlerden biri olmuştur. 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında, özellikle Ermenistan'da gerçekleşen siyasi ve etnik olaylar nedeniyle Batı Azerbaycanlılar, büyük göçler ve sürgünlerle karşı karşıya kalmıştır.  

Tarihsel Süreç
1. *Rusya'nın Kafkasya'ya Girişi (1828 Türkmençay Antlaşması):* Bu antlaşmayla Revan Hanlığı gibi birçok Türk hanlığı Rusya'nın kontrolüne geçti. Ruslar, bu bölgelere Ermeni nüfusu yerleştirerek etnik dengeyi değiştirmeye başladı.  
2. *1905-1907 ve 1918 Olayları:* Bu dönemde Ermeniler ve Azerbaycan Türkleri arasında ciddi çatışmalar yaşandı. Ermenistan'daki Türk nüfusu, bu olaylarda büyük kayıplar verdi.  
3. *Sovyet Dönemi:* Ermenistan SSC'nin kurulmasıyla bölgede yaşayan Azerbaycan Türklerine yönelik asimilasyon ve baskılar devam etti. 1948-1953 yıllarında Stalin'in emriyle on binlerce Azerbaycan Türkü zorunlu göçe tabi tutuldu.  
4. *1988 Göçleri:* Ermenistan'da Karabağ Sorunu'ndan önce başlayan olaylarla Azerbaycan Türkleri, sistematik saldırılar sonucu topluca Azerbaycan'a göç etmek zorunda kaldı.  

Günümüzde Durum
Bugün Batı Azerbaycanlılar, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde önemli bir nüfusu oluşturur. Bu insanlar, vatanları olan Batı Azerbaycan'ın (Ermenistan topraklarının) hatırasını ve tarihini yaşatma çabası içerisindedir. 2022 yılında Azerbaycan'da *Batı Azerbaycan Topluluğu* (Qərbi Azərbaycan İcması) yeniden aktif hale gelerek, göç ettirilen Azerbaycan Türklerinin haklarını savunmaya yönelik çalışmalara başlamıştır.

Batı Azerbaycanlılar, ata topraklarına dönme arzusu taşımakta ve bu konuda uluslararası hukukun uygulanmasını talep etmektedir. Bu bağlamda Azerbaycan hükümeti, diaspora örgütleri ve sivil toplum kuruluşları, Batı Azerbaycan davasını dünya gündemine taşımak için çalışmalar yürütmektedir.  

5-6 Aralık tarihlerinde Batı Azerbaycan Topluluğu'nun organizasyonu ile “Geri Dönüş Hakkı: Ermenistan’dan Zorla Çıkarılan Azerbaycanlılar İçin Adaletin Sağlanması” konulu II Uluslararası Konferans düzenlendi.  

51 ülkeden 100’den fazla yabancı konuğun ve yerli yetkililerin katıldığı konferansta çeşitli panel oturumları gerçekleştirildi.  

Konferans kapsamında şu başlıklarda önemli tartışmalar yapıldı:  
- “Ermenistan’dan zorla çıkarılan Azerbaycanlıların geri dönüş hakkının tarihi ve hukuki temelleri,”  
- “Çatışmalardan etkilenen bölgelerde uzlaşı ve barış inşası çabaları,”  
- “Uluslararası savunuculuk ve diplomasinin rolü,”  
- “Adalet, insan güvenliği ve mülkiyetin geri iadesi,”  
- “Kültürel mirasın korunması ve restorasyonu.”