2011 yılında Suriye’de başlayan iç savaş, milyonlarca insanı yerinden yurdundan etmiş ve tarihin en büyük insani krizlerinden birisine sahne olmuştur. Bu iç savaşta, yaklaşık 13 milyon kişi evini terk etmek zorunda kalmıştır. 13 yıllık iç savaşın ardından, 8 Aralık 2024’te muhaliflerin Şam’ı ele geçirmesiyle birlikte, 61 yıllık Baas Rejimi yıkılmış ve Suriye’de yeni bir dönem başlamıştır.  Böylece, Türkiye’de yaşayan Suriyeliler için ülkelerine geri dönüş fırsatı doğmuştur.

Peki, Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin kısa sürede ülkesine dönmesi mümkün mü?

Hangi Suriyeli ile görüşseniz, geri döneceğini söylüyor. Ancak kısa dönemde bu dönüşler mümkün gözükmüyor. Çünkü geri dönüşü zorlaştıran bazı nedenler bulunmaktadır.

Bunların en başında güvenlik sorunu gelmektedir. Suriye’nin bir tarafının PYD’nin kontrolü altında bulunması ve İsrail’in Şam sınırlarına kadar gelmesi bir güvenlik sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır.  Ayrıca Esad yanlılarının kaos çıkarma ihtimali ve Esad’ı deviren gruplar arasında çatışma olasılığı bulunmaktadır.

İkinci neden, iç savaş nedeniyle birçok şehir ve kasabalarda alt yapının çökmüş olması, kamu hizmet binaları ile konutların büyük zarar görmesidir.  Bunların bir kısmı tamamen yıkılmış, bir kısmı ise kullanılmaz hale gelmiştir. Bu yıkılmış kentleri yeniden inşa etmek hem ciddi bir bütçe, hem de uzun bir zaman gerektirmektedir.

Üçüncü neden, yeni rejimin nasıl bir yönetim anlayışı sergileyeceğinin belli olmamasıdır. Suriyeli göçmenler,  bekleyip bunu görmek isteyeceklerdir. Yeni yönetimin nasıl davranacağını ise zaman gösterecektir.

Dördüncü neden ise, 13 yıldır Türkiye’de olan Suriyelilerin yeni bir yaşam alanı oluşturmalarıdır. Bunların bir kısmı işyeri açarken, bir kısmı da çeşitli sektörlerde iş bulup çalışmaya başladılar. Çocuklar ise Türk eğitim sistemi içerisinde okul hayatına başladılar. Dolayısıyla Türkiye’de inşa ettikleri yeni hayatı hemen bırakıp gitmeleri çok zor gözüküyor.

Tüm bu nedenleri dikkate alarak değerlendirdiğimizde, milyonlarca insanın bir anda çekip gitmesini bekleyemeyiz. Bütün Suriyelileri bir anda göndermek hem mümkün değil, hem de Türkiye ekonomisi açısından sağlıklı olmayacaktır. Nitekim İçişleri Bakanı Yerlikaya, 8 Aralık'tan bu yana sadece 25 bin mültecinin Türkiye'den ülkelerine geri döndüğünü açıkladı. Güvenli ve onurlu dönüş için yukardaki sorunların çözüme kavuşması ve bazı teşviklerin sağlanması gerekmektedir.

Suriye’de oluşan yeni dönemin ve geri dönüşlerin Türkiye ekonomisine yansımaları nasıl olur?

Bu sürecin Türkiye ekonomisine olumlu ve olumsuz bazı yansımalarının olması beklenmektedir. Bu beklentilere ilişkin önemli noktalar aşağıda sıralanmıştır.

Bu dönemde, yeniden yapılanma ve inşaat faaliyetleri hız kazanacaktır. Özellikle yurt dışı müteahhitlik konusunda önemli bilgi ve tecrübeye sahip inşaat firmaları için büyük bir fırsat penceresi açılacaktır.

Ticaret hacminde önemli artışlar beklenmektedir. Türkiye ile Suriye arasındaki ithalat ihracat işlemleri 2011-2024 yıllarında çok kısıtlı olarak yürütülmekteydi. Güvenliğin sağlandığı bir Suriye hemen her sektörün ihracatına katkı sağlayacaktır.

Suriyelilerin geri dönüşleri ile birlikte, Türk şirketleri ucuz iş gücünü kaybedebilirler. Bu durumda şirketler, daha pahalı emek istihdamına katlanmak zorunda kalacakları için üretim maliyetlerinde artış olabilir. Üretim maliyetlerindeki artışlar fiyatları, fiyatlar da maliyet enflasyonunu arttırabilir.  Son olarak, Suriyelilerin geri dönüşleri, konut fiyatlarında ve kiralarda küçük çaplı da olsa düşüşlere yol açabilir.