Doç Dr Tülay Karadayı Yenice

Pencereden Şehri Okumak

Tarih: 29-04-2025 09:55:00 Güncelleme: 29-04-2025 09:55:00

Sabah uyanıyorum. Perdeleri aralayıp cama yaklaşıyorum. Karşımda yükselen apartman, onun hemen yanındaki daha da yüksek olanı, çatılardan taşan su depoları, antenler… Aralarında bir ağacın yaprakları titriyor. Gökyüzü gri, ama bu manzaranın içinde bir yerlerde sabahın dinginliği var. Herkesin bir penceresi var ama dışarıda gördüğümüz şeyler çok farklı.

Pencere, mimarlığın en basit ama en güçlü anlatım yollarından biri. Bir çerçeve gibi… Şehri bizim için sınırlar, anlamlandırır. Bazısı denize açılır, bazısı sokağın karmaşasına. Bazısı duvara bakar, bazısı boşluğa. Gördüğümüz şey sadece bina değil; şehirle olan ilişkimizi, onunla kurduğumuz mesafeyi de gösterir.

Pencereden dışarı bakmak, aslında o şehirde yaşamakla ilgili çok şey anlatır. Yoğun yapılaşma, üst üste binmiş katlar, küçücük kalmış gökyüzü… Bazen betonun içinde kaybolmuş gibi hissederiz. Oysa şehir dediğimiz şey sadece yapıların toplamı değildir.

Aralarındaki boşluklar, gölgeler, beklenmedik bir yeşillik ya da bir sokak lambası da o manzaranın parçasıdır. Eskiden bir pencere açıldığında, uzakta bir deniz, bir yokuş ya da komşunun asma yaprakları görünürdü belki. Şimdi ise çoğu zaman başka bir pencereye bakıyoruz.

Kent büyüdükçe manzara küçülüyor. Oysa bu değişim sadece şehirle ilgili değil, bizim bakışımızla da ilgili. Ne görüyoruz? Ne görmüyoruz?

Mimarlık, sadece binaları yapmakla ilgili değil; bakmayı öğretmekle de ilgili. Bir yapının formu, kullanılan malzeme, pencerenin yerleşimi, manzaraya verilen önem… Hepsi bizim o şehirle nasıl ilişki kuracağımızı belirler.

Le Corbusier'nin deyimiyle, “Bir ev, yaşamak için bir makinedir.” Ama biz o makineden ne duygu alıyoruz? Pencereyi nereye koyduğunuz, neyi gösterdiğiniz kadar neyi göstermediğiniz de yaşama dair bir şey söyler.

Ama bazen güzellik, alışkanlıkla görünmez hale gelir. Her gün baktığımız manzara sıradanlaşır. İşte tam da bu yüzden pencereye sadece bakmak yetmez, görmeyi öğrenmek gerekir.

Gördüğümüz manzara bize bir şey anlatıyor mu? Bizi düşündürüyor mu?

Belki de pencereyi aralamalıyız. Şehri sadece gözle değil, kulakla, burunla, hatta kalple hissetmeliyiz. Rüzgârın sesi, martıların çığlığı, sokaktan gelen çocuk sesi… Tüm bunlar şehrin asıl manzarası olabilir. Çünkü şehir, sadece yüksek katlar, dik duvarlar değil; yaşanmışlıkların, hatıraların ve insanların oluşturduğu bir bütün.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın dediği gibi, “Şehri şehir yapan, biraz da hatıralardır.”

Camdan dışarı bakınca ne gördüğümüz, biraz da kim olduğumuzla ilgili.

Belki de her sabah

yeniden bakmalı, her seferinde yeni bir şey fark etmeliyiz.

Bu yazı 2156 defa okunmuştur.